Dum ai hte Rap, Dum ai hte Kap

Ga baw ndai mu ai hte rau, mani hpa zawn rai sai nhten! Rai ti mung atsawm sumru yu yang, lachyum dan dawng na kam ai re. Anhte myi hpaw dat yang, tu mi tu, hkrung mi hkrung hpe anhte a makau grupyin hkan e mu lu nga ai. Dai mahkra hta dusat ngu ai ni gaw, yup na, sha na, kanawn mazum na hpe sha chye ma ai. Shinggyim masha hpan chyu sha kaja ai hte n kaja ai hpe ginhka chye ai; gyin shapraw chye ai; yaw shada ai lam lu ai; madang tsaw dik ai hkrung kanu hpan rai nga ai. Manu dan dik mung rai sai.Shing mi nga tim, kalang lang gaw, dusat ni hta pyi madang grau nem ai baw shut shai lam galaw chye nga ga ai. Manu dan ai lam mahkra mung, shinggyim masha ni daw dan nna manu dan wa, reng wa ai lam hkrai rai nga ai.

Shinggyim masha ni hpe yu dat yang, langai hte langai tsep kawp bung hkat ai mi n nga ai da. Ma marun yan pyi tup hkrak bung na n loi ai da. Dai hpe yu yang, masha shagu gaw, daw dan lu ai atsam, kaja ai hte n kaja ai hpe ginhka lu ai atsam,sadi koi yen lu ai atsam mung,hpra hpra she rai nga na ang ai. Yawng maren gaw n bung hkat na re. Rai ti mung, yawng hta bung hkat ai lam langai mi gaw nga ai. Dai gaw kaga n rai; pyaw pyaw nga mayu ai. Asak hkrung tim n pyaw jang, si mayu ai, ngu tsun chye ga ai. Gaja wa gaw si mayu ai lam nrai; pyaw n lu nna tsun ai she re. N pyaw la ai ruyak tsinyam kaw na lawt mayu ai majaw tsun ai lam sha re. Dai rai yang, pyaw pyaw hte asak hkrung nga lu na matu hpa galaw ra nga ga ta?

S. Perry mying ai Sara Kaba wa hpaji jaw ai gaw, moi Greek amyu ni hkik hkam ai  prat hta, ramma langai mi gaw, dai ten na hpaji ninghkring Socretis hpe , “Sara e, galu kaba ai prat hpe gaw gap la lu na matu, ngai hpa galaw ra a ta? Ngu nna san ai da. Socretis mung, dai ramma wa hpe, “Nang kadai rai nga ai lam chye nga u; (Know yourself)” ngu nna htai ya sai da. Bai, Roma amyu ni hkik hkam ai prat hta mung, ramma langai mi gaw, dai ten na hpaji ninghkring Marcus Aurelus hpe, “ Lachyum pru ai sak prat gaw gap lu na matu, ngai hpa galaw ra nga a ta?” ngu san ai da. Murcus Aurelus mung, dai ramma wa hpe, “Na a prat hpe manu shadan nna myit dik myit pyaw u; (Be yourself)” ngu htai ya sai da. Dai ni na anhte aprat, Atomic prat ndai hta mung, ramma langai mi gaw, myit hpaji n i n g h k r i n g “Phylosopher” langai hpang de sa nna, “Galu kaba ai prat hpe gaw gap la lu na matu, ngai hpa galaw ra nga a ta?” ngu  san ai da. Shaloi dai myit hpaji ninghkring wa mung, “Na a prat galu kaba wa lu hkra, shakut shaja u, (develope yourself)” ngu htai ya sai da. Lahta na ga san masum hte , ga htai masum hte gaw, anhte mahkra hpe mung, ram ram myit sumru hpa bungli kaba jaw ya taw nga sai n rai ni?

Shinggyim masha gaw machye machyang hkap la lu ai atsam rawng ai mi nga tim, “Mu la, na la, manam la, chyim la, hkra la,”ngu ai “ Five Senses, Hkam sha lam manga” hku nna sha lu la mai nga ai. Dai majaw masha langai mi a prat hpe maram yu ai shaloi, tinang nga kaba wa ai shara na kanawn manang, masha nga sat nga sa madang, makau grupyin shingra maka ni hta hkan nna, tinang a prat hpe gaw gap la ai hkrai rai nga ai. Lai sai ten prat na myitsu salang ni a matsun  maroi ga, shanhte a kasi  kamang ni hpe yu nna sha, hkan nang shakut let gaw gap la chye nga ga ai. Ga shadawn, American mungdan a gumsan magam Abraham Lin- coln tsun ai hta, “Nang ngwi pyaw ai hku nga pra mayu yang,nang nan ngwi pyaw simsa lam hpe shabyin dat u,” nga ai re.1962 ning hta American mungdan a gumsan magam byin tai wa ai John F. Kennedy tsun ai gaw, “American mungdan gaw, ngai hpe hpa galaw ya lu na kun? Ngu tsun na malai, ngai mahtang American mungdan a matu hpa galaw ya lu na kun? ngu nna tsun ga,” nga ai. Shi tsun ai ga hte maren, American mungdan masha ni kadai mung kadai jawm shakut mat wa ai majaw, 1969 ning hta hpungtang hpaji  ninghkring Mr. Nail Amstrong ngu ai wa, shata ga de lagaw kabye nna hkawm lu sai re. Nail Amstrong tsun ai ga langai mung, “Shata ga e htawt ai lagaw lahkam mi gaw, shinggyim prat langai hpe gaw sharawt dat sai” nga ai re;jawm myit yu ga.

Kaja ai magam bungli hta myit lawm sharawng awng ai wa gaw, gaw gap ai magam amu hta shang lawm chye nna , n kaja ai magam bungli hta myit lawm sharawng awng ai wa gaw, jahten sharun ai magam amu hta shang lawm chye nga ai da. Mungkan masha gaw tinang hkrai nga n mai ai. Wuhpung wuhpawng hte kanawn nna asak hkrung ai baw re. Dai re majaw, tinang a matu, manaw manang ni a matu;kashu kasha ni a matu, myit shalawm ya ra nga ai. Ndai ladat myu masum hkum tsup jang, hpa lam mung mai byin lu nga sai. Bai nna shinggyim masha ngu ai hta, hpan lahkawng hku garan ginhka lu nga ai da. Hti pawk sai wa hte, hti pawk mayu ai wa; lauban tai sai wa hte lauban tai mayu taw nga ai wa; dinghku shang sai wa hte garai n shang ai wa; machyi makaw hkrum nga ai wa hte hkamja nga ai wa, zawn re ai ni rai nga ai.

Dai  majaw masha shagu gaw lit kaba ni hpra hpra lu shajang ga ai. Tinang pyaw pyaw hte asak hkrung nga mayu jang, tinang shawng manaw manang hte makau grupyin  hpe pyaw hkra shakut ra ai. Bai nna shinggyim masha hta “Drive” ngu ai Automatic myit atsam myu lahkawng naw nga ai. Langai mi gaw tinang a hkum hpe makawp maga na matu “Security drive” rai nhtawm, kaga langai mi gaw, tinang a myu mayat maya wa na matu yi hte la kanawn mazum mayu ai myit atsam “Sex drive” rai nga ai. Ndai atsam myu lahkawng gaw gaja wa ahkyak dik ai teng nga ti mung, kaja ai hte n kaja ai hpe ginhka chye ai atsam hte rau kapyawn nna asung jashawn ai n rai jang, tinang hpe hkrat sum shangun ai hpyen mahtang gale mat wa chye nga ai. Dai majaw she, “Dum ai hte rap; dum ai hte kap” rai ga, ngu ai gaw, ndai nan rai nga ai.

Shinggyim masha gaw, tinang a prat hpe gaw gap ai hta, hkan sa ra ai lam hte, koi kau ra ai lam myu lahkawng grai ahkyak nga ai. Ga shadawn, mungkan ntsa na lu ai baw, sha ai baw mahkra gaw, shinggyim masha ni a matu rai taw nga sai.Lam mi hku nna tsa chyaru ka-ni, nang hpam tsi mawan ni gaw, mungkan ting e , n kaja ai arai hku jawm masat tawn da ai rai nga ninglen, mungkan masha yawng hte wa, tsa n lu,ka-ni n lu ai langai mung n nga ai hku re. Kaja ai tsi mawan shagu ngu na wa , tsa chyaru hte ka-ni n lawm ai mi n nga ai re. Raitim ndai tsa chyaru ka-ni , nang hpam tsi mawan ni gaw, shadawn shadang hkrak , rit kawp tara hkrak hte galaw da jang, asak hkye mawai lu ai tsi hkrung tsi nan ni byin tai lu ai re. Raitim, shadawn n nga, shadang gata, n jaw ai lai ladat hku asung jashawn yang chyawm gaw, hkrit ra dik ai gung labu tai wa nga ai re. Masha nkau mi gaw, tinang kan hkru gumhpraw lu jang ram sai; kaga ni hpa byin yang byin, ngu ai myit masa a majaw, ari dam hkrum nna, hkyuk htawng ni she n shang rai wa sai. Grai grai ngwi pyaw ai dinghku ni hten run mat wa sai. Dai re majaw, ndai laika hti ai hpunau ni mahkra mung , “Ma garai n hkrat yang, lakang htan ai,” magam hpe lit jawm la shakut shaja ra saga ai.

Masha ni hpe yu dat ai shaloi, tsa ya tai na, nga nna tsa lu hpang ai langai mung n nga ai. Ka-ni ya tai na, nga nna ka-ni lu hpang ai mung langai n nga ai. Chyai lachyai hte sha, manang ni hte kalang marang pyaw chyai ngu nna lu ai kaw, sharai la n lu, hpang hkrat mat ai hkrai;chyan yu ai ngu yang, kadawng bang ai hkrai she rai nga ma ai. Ndai lam gaw, tsa chyaru ka-ni , nang hpam lusha ni hpe sha tsun mayu ai n rai. Masa bung ai kaga lam law law naw nga nga ai. Tsi lajang shamai la n lu hkra sawng mat ai ana ahkya ni; grai ngwi pyaw nga lu ninglen hten run mat wa ra ai dinghku ni; manu dan dik ai magam bungli kaja hpe gun hpai lu nga ninglen tat sum kau ra ai ni law law hpe mu lu nga ga ai. Hpaji shakut nga ai jawngma shayi shadang sha ni law law mung, tinang hte seng ai hpaji laika shakut na malai, makau grupyin hkan na mu hkrup , na hkrup , hti hkrup , jahta hkrup ai agung alau a marang e, mungkan manghkang de di hkrat bang ai ni law law rai nga ai. Ning rai byin ai lam ni mahkra  kaw na makawp maga lu na matu “dum ai hte rap; dum ai hte kap,” rai ga, ngu ai lam re. Ya yang kadai wa gaw, kaning re ai madang de du nga ai n chye ai. Tinang gaw, tsa chyaru ka-ni n lu n sha yang, n nga lu ai madang de du taw nga ai rai yang , ya jang, rap di kabai kau ga, n shut na re. Dai hte maren, nse nsa ai amu hta len mat wa ai ni mung, ya jang rap di kau da ga, n shut na re.

“Dum ai hte kap,” di ga, ngu ai hpa rai ta? Shinggyim masha hta  kalang lang “Inspiration” ngu ai myit shingran atsam du pru chye ai. Yak hkak ai manghkang hpe hparan lu na myit atsam pru wa ai;galu kaba bawngring wa na lam gyin shalat lu na myit shingran atsam pru wa ai. Shing re ai aten gaw,manu dan dik ai aten nan  rai sai. Dai zawn re ai myit atsam ni hkawn pru wa yang, alawan ka  matsing sumhting da u. Ya jang ta tut galaw hpang mai ai bungli rai yang mung, ta tut galaw dat u.Teng sha myit dik myit pyaw awng dang ai lam lu na re. Ga shadawn tinang hpe shut da ai masha ni a mara hpe n dat ya lu ai; matai htang mayu nna, yup n pyaw, sha n mu byin hkrum nga ai wa mung, tawn rap di kau nna, manang wa  a  mai kaja lam gaw gap na hpe mahtang kap di galaw mat wa u.

Italy mungdan, Vatican mare, Simsa lam hte Tara Rapra lam Rung na Sir.Fernando ngu ai wa tsun ai. Mungkan masha ni hta share shagan ai, “Hero”kadai rai nga a ta? Tinang a prat hpe shading sharai galai shai gaw gap la gwi ai wa rai nga ai da. N kaja ai kaw na kaja ai maga de; kaja ai kaw na grau kaja ai maga de; grau kaja ai kaw na kaja dik ai maga de du lu hkra shakut shaja gaw gap lu ai wa rai nga ai da.

Dai hte maren daini anhte mung, gara madang, gara tsang, gara pang hta shang lawm taw nga ga ai kun? tinang hkum hpe tinang dinglik yu ra nga saga ai law.

Jinghpaw Wunpawng Laili Laika Hte Htunghking Hpung, Dakkasu ni, Myitkyina Buga Shanan Magazin       (2006-2007) Hpaji Ladaw, Laika man (72-77)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *