JAHPAWT DAW NA HKA LU AI ATSAM

Jahpawt jau, jan garai npru ai ten hkying mali, hte manga lapran na aten (nhtoi htoi mayu ai ten) hpe, Ayurved Indu hpaji hta ‘Usa Kaal’ ngu shamying tawn ma ai. Anhte Jinghpaw wunpawng myusha ni gaw ‘sawmrawm nhtoi’, Inglik ga gaw ‘be­fore dawn’, Miwa ni gaw ‘ling chen’ (凌晨) nga tsun ma ai. Jan nhtoi pru wa hkyen ai aten (or) hkying manga a hpang gaw, jahpawt manap, Indu ni gaw Subah, Inglik gaw morning nga nna Miwa ni gaw zao shang (早上) nga nna bai shamying ai. Dai majaw, Ayurved hkamjalam hpaji hta jahpawt aten hpe mung daw (2) hku garan da ai hpe mu lu ai; ‘sawmrawm nhtoi’ hte ‘jahpawt manap’. Ndai sawmrawm nhtoi htoi ai ten gaw, u-lat hpunggan goi ai ten mung rai nga ai. Nta n-daw (shinggan) de mada yu ai shaloi, masha langai ngai hkawm sa nga ai hpe yu yang, bu hpun palawng nsam n-gin­hka lu tim, shingnip shingna hpe gaw atsawm mu lu ai aten rai nga ai. Nshung ta hta rai yang, shingnyip shingna pyi garai nmu lu ai aten hpawa mung rai mali ai.

Ndai shawng daw na jahpawt aten hpe Indu ni a Ayurve­dic hpaji ga hta, usa kaal shingnrai, usa samay, nga ma ai. De a lachyum gaw, ‘ngwipyaw simsa kabu gara ai aten/gam rawt ai aten’ mungkan ga na garu gachyi, maji magu nga ai nsen amyumyu kaw na tinang hkum, myit masin hpe garai n-hkra lu ai aten ngu ai lachyum rai mali ai. Inglik ni gaw, silent hour (or) fresh hour nga tsun ai. Dai majaw ndai jahpawt jau aten (usa kaal) hta lu ai hka ntsin hpe usa pani, Inglik hku adingtawk byan jang, ‘lucky water’ (or) ‘purity of early water.’ Jinghpaw ga hku gaw ‘a lu ai hka ntsin’ ngu ai lachyum rai nga ai.

Ndai (usa kaal) aten na hka ntsin hpe lu luq na matu, jah­pawt hkying mali hte manga lapran yuprawt nna lu ya ra ai. Dai aten na hka ntsin hpe tsihkrung tsinan, sanpra manu dan ai hku hkamla tawn nga ai. Ndai aten jau n lu yup rawt yang mung, jah­pawt daw gara aten raitim, yuprawt myi hpaw wa ai hte rau lu ya tim mai ai. Raitim dai hka gaw ‘Usa Pani’ chyawm gaw nrai mat sai. Lachyum gaw na a nhtoi hpe hka hte shawng hpang mat wa na matu tsun mayu ai lam rai nga ai. 1Anhte a Chyoipra ai Chyumlai­ka hta mung, shawng ningpawt e Karai Kasang shanu nga ai lam hpe sumsing lamu hte ginding aga nrai, ‘Sumsing lamu hte ginding aga hpe gaw ‘Hka Hpung’ ni a ntsa kaw shawng shanu nga nna she hpan tawn ai bungli galaw ai hpe mu lu nga ai. Dai majaw sumsing lamu hte ginding aga hta pyi grau ahkyak, sanseng chyoipra ai gaw ‘Hka’ nan rai ang sai. Hpa majaw nga yang, Karai Kasang nan Hka kaw shanu nga ai wa rai nna mungkan a hpan tawn ai amu bungli ni hpe galaw nga ai. Chyoipra ai Chyumlaika pyi ‘Hka’ a mying hte shawng gang nna ka hpang ai ngu yang mung n shut nga ai. Hpa majaw nga yang, nga-yawng danghta hpe hpan tawn ai Karai Kasang nan pyi hkringsa shanu nga ai gaw Hka hpung a ntsa rai nga ai.

Dai majaw Hka a atsam gaw grai kaba la nga ai hte sanseng chyoipra ai kumla mung rai nga ai. Masha law malaw(ng) gaw, yuprawt ai hte hpalap, coffee shingnrai, hpahka ni hpe shawng lu la nna she tinang a nhtoi hpe hpang mat wa chye ga ai. Ayurve­dic hpaji masa hta tsun da ai hku nga yang, dai hku n jaw nga ai. Tinang a nhtoi hpe sanpra ai hka hte shawng hpang mat wa ra ai. Yuprawt ai hte hka hpe shawng shaman lu ya ra ai. Hka hpe gara hku lu na mung shawng daw hta tsun shalawm sai. (Kalang dik, lahkawng lang dik di nna, lang hte lang lu na; sip by sip; hka gye, hka lagyi tsep kawp koi gam na, hka katsi lu na rai yang mung, ga dibu hkan ja tawn ai hka mai lu ai, shawoi na hka ntsin katsi ni mai lu ai, dai nrai yang mung hka hpunlum hpe lu ya tim kaja ai, tinang lu hkan ai hta madung re ai).

1 N.N 1:2-Karai Kasang a Wenyi gaw hka hpung ntsa e ahpum nga ai.

Rai yang, jahpawt yuprawt ai hte kade daram lu ya ra na kun? Nga jang, nlaw htum lu hka gawm mali lu ya yang mung kaja ai (snr, lahta e mung tsun shalawm sai). Kalangta gawm mali hte n lu hpang ai rai yang mung, gawm mi hte shawng hpang nna, gaungwi ngwi akyang shaman mat wa na. Anhte a shinggyim hkumhkrang gaw akyang grai kap lawan ai hte grai shaman la mai nga ai (flexi­ble) hkumhkrang re majaw, hka gawm mi hte shawng hpang nna gaungwi ngwi hka gawm mali lu luq hkra di la mai ai sha re. Hpa n yak ai. Dai hku tsun yang, jahpawt hka nhpanggara ai law, nga tsun ai ni nga na re. Hkamjalam ladat re majaw, hka hpanggara ai, nhpanggara ai gasan nrai nga ai, nhpangara tim lu ya ra ai ngu tsun mayu ai re. Yuprawt ai hte hka lu ya ga. Yuprawt ai hte hka lu ya ai lachyum lahkawng nga ai. Lachyum langai gaw; anhte shana tup yup ai shaloi anhte a n-gup n-gau kaw prut pru ai mayen ni gaw shatkan kata de garai n shang wa ai sha n-gup jut hkan e hkraw kap mahkawng taw nga ai hpe hka hte rau lu bang ya ai. Ayurved kaw tsun da ai hku nga yang, jahpawt nambat langai lang yuprawt ai hte, shana tup yup ai shaloi na n-gup n-gau jut shagu de hkraw kap mahkawng taw nga ai mayen ndai ni gaw, dai shani tup na matu grai manu dan ai hku tsun da nga ai. Ja jet daram hte manu shingdaw da nga ai. Dai majaw, yuprawt ai hte rau, hka lu ya dat jang, ndai mayen ni gaw, shatkan kata de hka hte rau shang bang wa lu ai. Jain makam masham hta, jahpawt yuprawt ai hte shana tup n-gup n-gau hkan kap mahkawng taw nga ai mayen ni hpe laknak n lang ai ladat (non-violent action) hte lachyum shingdaw da nga ai. Ayurved hpaji hta rai yang hkumhkrang hkamjalam tsi kaba hte shingdaw da nga ai. Nambat langai lang yuprawt ai shaloi na ndai mayen a atsam gaw kugyin-ginyam, ji nu, kakri katawn, latung, sumbra, lagat zawn re ai hkrung kanu ni a ntsa atsawm prat bun dat jang hkrak sha si wa lu ai.

Lachyum lahkawng gaw: anhte a shinggyim hkumhkrang gaw, jahpawt daw aten nbung dat hte hpatwat (Vata) n-gun grai law ai aten re. Shingnrai, nbung dat n-gun e dip da lu ai, grai gawng kya ai aten re. Nbung dat n-gun hpe shayawm kau ya lu ai gaw hka sha rai nga ai. Dai majaw, jahpawt hka lu ya jang, nbung dat n-gun

hpe atsam shayawm kau ya lu ai rai nna, hkumhkrang kata hka rawng nga dingsa, nbung dat n-gun mung hkumhkrang hpe jam­jau n-jaw lu ai, shara n lu la ai. Hkumhkrang kata dat amyumyu (Vata, Pitta and Kapha or, three doshas mung nga ma ai) hpe rap shara (balance) hkra tawn da lu nga ai. Dosha ngu ai gaw tinang hpe jamjau jaw ai wa ngu ai lachyum re.

Bai nna, jahpawt yuprawt ai hte shatkan kaman hta hka lu ya ai shaloi, anhte a pu kan kata, lapran e dut dang ai lam hpa n nga ai aten re majaw, atsawm tang du hkra lai di kashin kau ya lu nga ai. Dai zawn anhte a pu kan (intestine) ni hpe mung jasan jaseng kash­in kau ya lu nga ai. Jahpawt shagu anhte a pu kan ni hpe yuprawt ai hte kalang kashin gamun jasan jasen tawn lu ai masha wa gaw, dai wa a prat hta machyi makaw ana ahkya ngu ai, nau nbyin lu ai. Dai majaw jahpawt jau yuprawt shagu hka lu ya ai akyang shaman shakut la ga ngu, hpaji jaw dat mayu ai.

Tinang a hkumhkrang hkamja nga ai, n nga ai gaw, jahpawt yuprawt ai hte hka lu ya ai hpang, namdum sa ai shaloi, shingnrai, galoi aten raitim namdum sa ai shaloi, minute 2, 3 lapran (shin­gnrai aten kadun laman) namdum sa shangut lu ai wa gaw, galoi mung hkamja nga ai kumla re. Shingnrai, namdum sa ai shaloi, aten nau la ai wa gaw, hkamjalam shiga ningra nga ai lachyum hpe dum chye u.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *